Mở đầu: Vụ mua bán bất ngờ giữa mùa cạnh tranh khốc liệt
Vào ngày 24 tháng 7 năm 2026, Circle – công ty phát hành stablecoin USDC – thông báo đã mua lại gần 1.000 bằng sáng chế blockchain từ IBM, bao gồm cả các bằng sáng chế đã được cấp và một số đơn đăng ký. Giao dịch diễn ra chỉ chín ngày trước khi Circle công bố báo cáo tài chính quý II vào ngày 5 tháng 8, và ngay sau khi đối thủ cạnh tranh chính – liên minh Open USD – ra mắt thành công, cùng với sự xuất hiện của nền tảng stablecoin từ Visa vào ngày 16 tháng 7. Cổ phiếu CRCL của Circle ngay lập tức tăng 2% trong giao dịch trước giờ mở cửa, nhưng câu hỏi lớn hơn vẫn còn đó: một đống bằng sáng chế có thực sự giúp Circle thoát khỏi cuộc khủng hoảng hiện tại?
Bối cảnh: Khi “cỗ máy in tiền” bị đe dọa từ nhiều phía
Circle không phải là một cái tên xa lạ trong thế giới tiền điện tử. Với USDC, công ty này đã xây dựng một trong những stablecoin lớn nhất thế giới, được hỗ trợ bởi dự trữ 1:1 gồm tiền mặt và trái phiếu chính phủ Mỹ. Trong 12 tháng qua, Circle ghi nhận doanh thu 28,6 tỷ USD – chủ yếu từ lợi suất dự trữ – nhưng vẫn chịu lỗ ròng 14,3 triệu USD. Cổ phiếu CRCL từng đạt đỉnh 263 USD sau IPO, nhưng hiện tại chỉ còn 63,60 USD, giảm hơn 75%. Nguyên nhân chính đến từ sự xuất hiện của Open USD, một liên minh gồm hơn 140 đối tác như Visa, BlackRock, Stripe, và chính IBM, với một mô hình kinh doanh đột phá: không thu phí đúc/phá hủy stablecoin, và trả lại gần như toàn bộ lợi suất dự trữ cho các nhà phân phối.
Đây là một đòn giáng trực tiếp vào mô hình kinh doanh của Circle. Trước đây, Circle thu về hàng tỷ đô la lợi nhuận từ việc đầu tư dự trữ USDC vào trái phiếu kho bạc Mỹ. Open USD nói rằng: “Chúng tôi sẽ không lấy tiền đó. Nó thuộc về các bạn – những người mang stablecoin đến với người dùng.” Điều này khiến các sàn giao dịch, ví điện tử và bên trung gian có động lực rõ ràng để chuyển từ USDC sang Open USD. Thậm chí, Visa còn ra mắt nền tảng stablecoin riêng, cho phép các tổ chức tài chính đúc và phá hủy stablecoin trực tiếp qua mạng lưới thanh toán của mình, tạo ra một kênh phân phối khổng lồ mà Circle không thể cạnh tranh.
Trong bối cảnh đó, việc Circle mua lại gần 1.000 bằng sáng chế blockchain từ IBM được xem như một nước cờ phòng thủ. Nhưng liệu đó có phải là một chiến lược đúng đắn?
Phân tích kỹ thuật: Bằng sáng chế không phải là công nghệ mới
Về mặt kỹ thuật, giao dịch này không mang lại bất kỳ công nghệ đột phá nào cho Circle. Các bằng sáng chế của IBM bao phủ nhiều lĩnh vực: cơ sở hạ tầng blockchain cốt lõi, ngân hàng, dịch vụ tài chính, bảo hiểm, xác thực chuỗi cung ứng và vận hành đám mây an toàn. Nhưng đây là những bằng sáng chế đã được cấp, không phải công nghệ mới. Circle không mua được một đội ngũ kỹ sư hay một giao thức đột phá; họ mua một danh mục tài sản trí tuệ để sử dụng như một vũ khí pháp lý.
Điều này có nghĩa là gì? Circle giờ đây sở hữu một trong những danh mục bằng sáng chế blockchain lớn nhất tại Mỹ. Họ có thể sử dụng nó để kiện các đối thủ cạnh tranh, hoặc yêu cầu trả phí bản quyền từ bất kỳ ai sử dụng công nghệ tương tự. Đặc biệt, IBM vốn là một thành viên trong liên minh Open USD. Việc Circle mua lại bằng sáng chế từ IBM có thể khiến các đối tác của Open USD – như Visa hay Stripe – phải đối mặt với nguy cơ vi phạm bằng sáng chế nếu họ triển khai các giải pháp dựa trên nền tảng blockchain tương tự.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải tất cả bằng sáng chế đều có giá trị ngang nhau. Trong gần 1.000 bằng, có thể có nhiều bằng đã hết hạn, hoặc dễ dàng bị vô hiệu hóa trong các vụ kiện. Hơn nữa, bằng sáng chế không ngăn được đối thủ cạnh tranh về mặt thương mại. Open USD không sao chép công nghệ của Circle; họ chỉ đơn giản là đưa ra một mô hình kinh doanh khác – trả lại lợi suất cho nhà phân phối. Và bằng sáng chế không thể ngăn cản điều đó.
Góc nhìn thị trường: Phản ứng trái chiều và áp lực từ các nhà phân tích
Thị trường đã phản ứng khá dè dặt với thông tin này. Cổ phiếu CRCL chỉ tăng 2% trong giao dịch trước giờ mở cửa, so với mức tăng 15% khi Circle nhận được giấy phép ngân hàng ủy thác từ OCC (Văn phòng Kiểm soát Tiền tệ Hoa Kỳ) vào năm 2023. Điều này cho thấy các nhà đầu tư không coi việc mua bằng sáng chế là một yếu tố thay đổi cuộc chơi.
Thực tế, tâm lý thị trường đối với Circle đang rất tiêu cực. Ngân hàng đầu tư Mizuho đã hạ xếp hạng cổ phiếu CRCL từ “mua” xuống “trung lập” và cắt giảm dự báo EBITDA năm 2027 từ 2,3 tỷ USD xuống còn 1,75 tỷ USD – giảm 24%. Họ lý giải rằng Open USD và nền tảng Visa sẽ làm xói mòn doanh thu lợi suất dự trữ của Circle. Morgan Stanley cũng hạ mục tiêu giá xuống còn 80 USD, trong khi các nhà phân tích độc lập thậm chí đưa ra mức 40 USD nếu CRCL mất hỗ trợ kỹ thuật.
Hiện tại, mức giá 63,60 USD đang thấp hơn nhiều so với mục tiêu trung bình của các nhà phân tích là 120,76 USD. Khoảng cách lớn này phản ánh sự bất đồng quan điểm sâu sắc: một số tin rằng Circle sẽ vượt qua, số khác cho rằng mô hình kinh doanh của họ đã bị phá vỡ vĩnh viễn. Việc mua bằng sáng chế có thể là một nỗ lực để tạo ra một câu chuyện mới trên thị trường chứng khoán, nhưng nếu nhìn vào bức tranh tổng thể, nó giống như “đắp một miếng vá lên một con đê đang vỡ”.
Cạnh tranh: Open USD và Visa – cơn ác mộng của Circle
Điều khiến các nhà đầu tư lo lắng nhất không phải là công nghệ, mà là sự thay đổi trong cấu trúc thị trường. Open USD không chỉ là một stablecoin khác; nó là một liên minh khổng lồ bao gồm những tên tuổi lớn nhất trong ngành tài chính và công nghệ. Với hơn 140 đối tác, họ có sức mạnh phân phối vượt trội. Và khi Visa tham gia với nền tảng stablecoin của riêng mình, Circle gần như mất đi lợi thế về mạng lưới thanh toán.
Hãy tưởng tượng: Một sàn giao dịch lớn như Coinbase – đối tác phân phối chính của USDC – có thể chọn Open USD thay vì USDC, bởi vì họ sẽ nhận được toàn bộ lợi suất dự trữ thay vì chỉ một phần nhỏ. Hợp đồng phân phối giữa Circle và Coinbase sẽ hết hạn vào tháng 8 năm 2026 – tức là trong vài ngày tới, và đây là một trong những sự kiện quan trọng nhất cần theo dõi. Nếu Coinbase không gia hạn hoặc chuyển sang Open USD, Circle sẽ mất đi kênh phân phối lớn nhất, và doanh thu từ lợi suất dự trữ sẽ giảm mạnh.
Circle biết điều này, và việc mua bằng sáng chế có thể là một đòn bẩy đàm phán với Coinbase và các đối tác khác. “Nếu các bạn không tiếp tục hợp tác, chúng tôi có thể kiện các bạn vì vi phạm bằng sáng chế” – đó là thông điệp ngầm. Nhưng đây là một con dao hai lưỡi. Một cuộc chiến pháp lý kéo dài sẽ tiêu tốn hàng trăm triệu đô la và làm xấu đi hình ảnh của Circle trong mắt cộng đồng.
Phân tích tài chính: Giá trị thực sự của thương vụ
Circle không tiết lộ giá mua. Đây có thể là một giao dịch bằng tiền mặt hoặc cổ phiếu, hoặc kết hợp cả hai. Nếu là tiền mặt, Circle sẽ phải chi một khoản đáng kể – ước tính từ vài trăm triệu đến vài tỷ đô la – điều này sẽ ảnh hưởng đến bảng cân đối kế toán của họ. Trong báo cáo quý II sắp tới, chúng ta cần chú ý đến hai khoản mục: “tài sản vô hình” (intangible assets) và “dòng tiền từ hoạt động đầu tư” (cash flow from investing activities). Nếu khoản chi lớn hơn dự kiến, thị trường có thể phản ứng tiêu cực.
Ngay cả khi giá mua hợp lý, câu hỏi vẫn là: lợi ích từ việc sở hữu bằng sáng chế có đủ bù đắp chi phí không? Circle có thể kiếm tiền từ việc cấp phép bằng sáng chế cho các đối thủ, hoặc sử dụng chúng để ngăn chặn sự xâm nhập của Open USD. Nhưng khả năng này là thấp, bởi vì hầu hết các đối thủ đều có đội ngũ pháp lý hùng hậu và có thể tìm cách vô hiệu hóa hoặc vượt qua các bằng sáng chế. Ngoài ra, việc kiện tụng sẽ tạo ra một môi trường đối đầu, không có lợi cho việc xây dựng hệ sinh thái.
Rủi ro và cơ hội: Bức tranh hai mặt
Rủi ro chính
- Mô hình doanh thu bị phá vỡ: Open USD đang nhắm thẳng vào nguồn thu chính của Circle – lợi suất dự trữ. Nếu các nhà phân phối chuyển sang Open USD, doanh thu của Circle sẽ giảm mạnh. Bằng sáng chế không thể ngăn chặn điều này.
- Mất kênh phân phối lớn nhất: Hợp đồng với Coinbase sắp hết hạn. Nếu không gia hạn, Circle sẽ mất đi một trong những cánh cửa quan trọng nhất đến với người dùng.
- Gánh nặng tài chính: Giá mua bằng sáng chế có thể rất lớn, ảnh hưởng đến dòng tiền và khả năng đầu tư của Circle. Nếu họ phải vay nợ để trả, chi phí lãi vay sẽ làm giảm lợi nhuận.
- Tâm lý thị trường tiêu cực: Các nhà phân tích đang hạ dự báo, và cổ phiếu đang ở vùng giá thấp. Một khi mất hỗ trợ kỹ thuật, CRCL có thể rơi xuống 40 USD.
Cơ hội tiềm năng
- Vũ khí pháp lý: Circle có thể kiện Open USD hoặc các thành viên của liên minh vì vi phạm bằng sáng chế, buộc họ phải trả phí bản quyền hoặc thay đổi công nghệ. Điều này có thể tạo ra một nguồn thu mới và làm chậm đà tăng trưởng của đối thủ.
- Lợi thế tuân thủ: Circle đã có giấy phép ngân hàng ủy thác từ OCC, và giờ đây lại sở hữu danh mục bằng sáng chế blockchain lớn nhất. Trong bối cảnh quy định về stablecoin ngày càng chặt chẽ, các tổ chức tài chính truyền thống có thể coi Circle là đối tác ưu tiên vì tính tuân thủ và bảo vệ pháp lý.
- Cơ hội ép giá: Nếu Circle kiên quyết không nhượng bộ, họ có thể gây khó khăn cho Open USD trong việc triển khai các tính năng mới. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi một cuộc chiến pháp lý kéo dài và tốn kém.
Kết luận: Một canh bạc phòng thủ đầy rủi ro
Việc Circle mua gần 1.000 bằng sáng chế blockchain từ IBM là một nước cờ chiến thuật, nhưng không giải quyết được vấn đề cốt lõi: mô hình kinh doanh của họ đang bị thách thức bởi một đối thủ có chiến lược vượt trội. Bằng sáng chế có thể tạo ra một lá chắn pháp lý, nhưng không thể ngăn được dòng chảy thương mại đang chuyển hướng. Trong ngắn hạn, thị trường có thể phản ứng tích cực nếu Circle chứng minh được rằng họ sẽ sử dụng bằng sáng chế để kiện tụng hoặc đàm phán. Nhưng trong dài hạn, Circle cần tìm ra một mô hình kinh doanh mới – một thứ không phụ thuộc vào lợi suất dự trữ – để tồn tại.
Tôi không tin rằng một đống bằng sáng chế có thể cứu vãn một mô hình kinh doanh đang chết dần. Circle cần phải hành động nhanh chóng: hoặc là chiến đấu pháp lý để bảo vệ lãnh thổ, hoặc là chuyển hướng sang các dịch vụ giá trị gia tăng khác như thanh toán xuyên biên giới, cho vay, hoặc các sản phẩm tài chính phi tập trung. Nếu không, lịch sử sẽ nhắc đến Circle như một câu chuyện cảnh báo về sự tự mãn trong một ngành công nghiệp thay đổi nhanh chóng.
Disclaimer: Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và phân tích, không phải là lời khuyên đầu tư. Thị trường tiền điện tử và cổ phiếu liên quan có biến động mạnh, nhà đầu tư cần tự nghiên cứu và cân nhắc rủi ro.
Prompt cho hình minh họa: Một bàn tay người cầm một tấm khiên có hình biểu tượng bằng sáng chế (Patent), phía trước là một dòng sông chảy xiết với những đồng xu vàng (tượng trưng cho lợi suất dự trữ) đang bị cuốn đi. Phía xa, một con tàu khổng lồ mang logo Open USD và Visa đang tiến đến. Phong cách minh họa bán thực, màu sắc tương phản mạnh giữa ánh sáng và bóng tối.