88491 Một con số nhỏ xuất hiện trên màn hình terminal của tôi vào sáng thứ Ba: tổng gas phí tiêu thụ trên mạng lưới Arbitrum trong 24 giờ qua chỉ đạt 12.4 ETH. Để đặt con số này vào bối cảnh, đây là mức thấp nhất kể từ tháng 9 năm ngoái, thời điểm thị trường chìm trong sự tê liệt hoàn toàn. Nhưng điều khiến tôi chú ý không phải bản thân con số, mà là sự chênh lệch ngày càng rộng giữa doanh thu mạng lưới và chi phí vận hành - một khoảng cách mà tôi tin rằng đang bị bỏ qua một cách nguy hiểm trong các cuộc thảo luận hiện tại về hệ sinh thái Layer 2.
Hãy hình dung toàn cảnh: Khi tôi bắt đầu xây dựng các mô hình dòng tiền cho các giao thức DeFi vào năm 2020, chi phí chứng minh ZK là một con số gần như không đáng kể - một mục trên bảng cân đối kế toán mà hầu hết các nhà phân tích bỏ qua. Bảy năm sau, trong bối cảnh thị trường đi ngang hiện tại, những chi phí này đã trở thành gánh nặng thực sự. Như tôi đã phân tích trong báo cáo năm 2021 về các giao thức DeFi phi tập trung, một dự án có thể tồn tại trong thị trường giá lên nhờ dòng vốn đầu tư mạo hiểm dồi dào; nhưng trong thị trường tích lũy, sự thật về tính kinh tế đơn vị lộ ra không thương tiếc.
Đây là thực tế kỹ thuật mà tôi muốn nhấn mạnh. Chi phí chứng minh ZK hiện tại đang ở mức cao một cách vô lý. Các trình sắp xếp (sequencer) phải trả phí gas cho việc gửi bằng chứng lên Ethereum L1, và khi gas L1 vẫn ở mức 30-40 gwei ngay cả trong thị trường yếu, chi phí này có thể vượt quá tổng phí gas mà người dùng trả cho Layer 2 trong một khoảng thời gian nhất định. Dựa trên kinh nghiệm xây dựng mô hình định giá Uniswap của tôi, tôi đã tính toán rằng một số giao thức Layer 2 ZK đang hoạt động với biên lợi nhuận âm, và họ không thể duy trì điều này nếu không có sự hỗ trợ liên tục từ quỹ dự trữ. Đây không phải là một dự đoán; đó là một quan sát dựa trên dữ liệu on-chain mà tôi đã theo dõi trong 90 ngày qua.
Hãy nhìn vào vấn đề từ góc độ vĩ mô hơn: Khi ngân hàng trung ương toàn cầu duy trì lãi suất cao, dòng vốn đầu tư mạo hiểm vào các dự án Layer 2 đang cạn kiệt. Trong bài phân tích về mối liên hệ giữa NFT và lạm phát toàn cầu năm 2021, tôi đã chỉ ra rằng tiền rẻ là nhiên liệu cho sự đổi mới trong crypto. Khi nhiên liệu đó biến mất, các dự án không có doanh thu bền vững sẽ chết dần. Các giao thức Layer 2 hiện đang phải đối mặt với bài toán 'chảy máu tiền' khi các operator buộc phải chi trả chi phí chứng minh mà không có đủ dòng doanh thu từ phí giao dịch. Trừ khi gas L1 quay trở lại mức bull market, tình trạng này sẽ tiếp diễn. Và gas L1 sẽ không quay lại mức đó khi thị trường đang trong giai đoạn tích lũy. Tôi đã thấy kịch bản này trước đây: trong đợt sụp đổ FTX, tôi đã cảnh báo về những bất thường trong dòng chảy thanh khoản trước khi nó xảy ra. Bây giờ, tôi thấy một mô hình tương tự: các dự án đang đốt tiền để duy trì sự hiện diện.
Bây giờ, tôi muốn đưa ra một góc nhìn phản trực giác. Góc nhìn thông thường cho rằng Layer 2 là giải pháp mở rộng quy mô với chi phí thấp. Nhưng tôi tin rằng, nếu không có sự điều chỉnh mạnh mẽ, nhiều giao thức Layer 2 sẽ không thể tồn tại qua chu kỳ hiện tại. Đây là điểm mù mà hầu hết các nhà phân tích đang bỏ qua. Họ tập trung vào TVL, vào số lượng người dùng mới, nhưng quên rằng TVL không tạo ra doanh thu, và người dùng mới chỉ đến khi có airdrop. Khi không còn incentive, người dùng thực sự sẽ biến mất - giống như những gì đã xảy ra với các giao thức DeFi sau DeFi Summer. Layer 2 hiện tại đang lặp lại sai lầm đó.
Vậy câu hỏi đặt ra cho những người nắm giữ và xây dựng Layer 2 là: Liệu chi phí vận hành có giảm xuống đủ nhanh trước khi quỹ dự trữ cạn kiệt? Hay chúng ta đang chứng kiến sự kết thúc của kỷ nguyên Layer 2 như chúng ta biết? Câu trả lời không nằm ở sự phát triển của blockchain, mà nằm ở dữ liệu on-chain mà bạn đang bỏ qua.
